Flażolet
Z serwisu Marek Bliziński, Gitara Jazzowa.
Flażoletem nazywamy wydobyty za pomocą specjalnej techniki gry jeden z alikwotów (tonów harmonicznych) struny.
Aby zabrzmiał określony flażolet, trzeba uderzając w strunę jednocześnie ją stłumić, dotykając lekko przez krótką chwilę w miejscu węzła jednego z alikwotów. Flażolety dzielimy na naturalne, tj. wydobywane z pustych strun oraz sztuczne - wydobywane ze strun skróconych. Przy flażoletach naturalnych węzły alikwotów mają swoje stałe miejsca. Wynikają one z podziału struny na odcinki, które biorą udział w jej brzmieniu, tworząc jej barwę dźwięku. Dzieje się tak, ponieważ struna drga nie tylko całą swoją aktywną długością, ale jednocześnie dzieli się na dwa, trzy, cztery i więcej odcinków, które wydają dużo cichsze od tonu podstawowego tony harmoniczne. Aby wydobyć jeden z nich, należy znać miejsca na strunach, w których występują węzły alikwotów. A więc węzeł alikwotu umieszczony w:
- 1/2 długości struny odpowiada flażoletowi oktawy
- 1/3 długości struny odpowiada flażoletowi kwinty,
- 1/4 długości struny odpowiada flażoletowi kwarty,
- 1/5 długości struny odpowiada flażoletowi tercji wielkiej.
Te nazwy nie określają właściwej wysokości flażoletów, a oznaczają jedynie miejsca na gryfie, nad którymi należy stłumić strunę i w których, gdyby skrócić strunę, odezwałby się dźwięk wyższy od pustej struny o ten interwał. Poniżej podaje wysokości flażoletów w stosunku do dźwięku pustej struny, a więc tłumiąc strunę w:
- 1/2 długości uzyskujemy flażolet brzmiący wyżej od pustej struny o oktawę,
- 1/3 długości uzyskujemy flażolet brzmiący wyżej od pustej struny o oktawę i kwintę (duodecyma),
- 1/4 długości uzyskujemy flażolet brzmiący wyżej od pustej struny o dwie oktawy,
- 1/5 długości uzyskujemy flażolet brzmiący wyżej od pustej struny o dwie oktawy i tercje wielką.
Jak widać flażolety rozszerzają skalę gitary w górę.
Trzeba dodać, że flażolet oktawy ma jeden węzeł, a poczynając od flaźoletu kwinty, węzłów tych jest więcej. Wyjaśnia to schematyczny rysunek drgającej struny.
Można to też zaobserwować, patrząc uważnie na strunę drgającą z określonym podziałem. Punkt nieruchomy na drgającej strunie to węzeł alikwotu. Oto kilka uwag praktycznych przy wykonywaniu flażoletów naturalnych:
- Im wyżej brzmiący flażolet, tym mniejsza jest jego siła brzmienia. Należy więc wyrównywać ja odpowiednią siłą uderzenia w strunę.
- Im grubsza struna, tym dłużej należy ją tłumić w miejscu węzła alikwotu.
- Flażolety brzmią selektywniej i głośniej przez przystawkę umieszczoną bliżej mostka i przy ustawionej ostrej barwie dźwięku.
- Lepiej jest uderzać w strunę w ostrym rejestrze głosowym, szczególnie przy flażoletach wysokich.
- Należy wystrzegać się pobudzania struny do drgań w miejscu jednego z węzłów wykonywanego flażoletu, ponieważ struna w tym miejscu drgać nie będzie i nic uzyskamy brzmienia pożądanego dźwięku, tylko tzw. kiks.
- Nie uzyskamy pożądanego dźwięku również wtedy, gdy węzeł danego alikwotu wypadnie nad biegunem magnetycznym czynnej przystawki.
Na zakończenie omawiania flażoletów naturalnych, pokazuję punkty na strunie, w których występują węzły alikwotów wykorzystywanych w praktyce. Podaję, nie według kolejności, występowania węzłów, ale według wysokości dźwięku flażoletów. Znając zasadę powstawania flażoletów, bez trudu można znaleźć zwielokrotnienia węzłów.
Flażolety w III pozycji używane są rzadziej, ze względu na dość słabe brzmienie. Każdy gitarzysta może sprawdzić, że istnieją flażolety jeszcze wyższe, od podanych na wykresie. W zasadzie jednak nie są używane z powodu trudności z wydobyciem dźwięku oraz przede wszystkim ze względu na fałszywe brzmienie niektórych z nich.
Flażoletami naturalnymi można wykonywać niektóre proste akordy wynikające ze stroju gitary, np.
Zobacz też
